Γρανίτσα - φωτοπαρουσίαση

Η  Γ Ρ Α Ν Ι Τ Σ Α

Η Γρανίτσα είναι ένα κεφαλοχώρι του τέως δήμου Απεραντίων. Οι κάτοικοι τής αρχαίας Απεραντίας ήταν οι Απεράντιοι ή Απεραντοί και ιστορικά ανήκαν σε κάποιο από τα πολλά φύλα των Αιτωλών.

   Είναι κτισμένη στην πλαγιά του λόφου Αηλιάς, τμήμα του όρους Φτέρη με την ψηλότερη κορφή του τον Καλόγερο, στην οροσειρά των Δυτικών Αγράφων. Στους πρόποδες τού λόφου και τής Φτέρης βρίσκεται το μεγάλο ρέμα Γρανιτσιώτης, που εκβάλλει στον Αχελώο. Η θέα από το χωριο είναι εκπληκτική, ανατολικά προς την οροσειρά, νότια προς τις απολήξεις της προς τη λίμνη των Κρεμαστών και πέρα απ’ αυτή και δυτικά προς τον Αχελώο και προς την οροσειρά τού Βάλτου. Για την ονομασία του βουνού Καλόγερος υπάρχει και ο σχετικός μύθος. Κάποτε έφτασε στο χωριό ένας καλόγερος και δήλωσε αποφασισμένος να περάσει το χειμώνα στο βουνό. Οι Γρανιτσιώτες προσπάθησαν να τον μεταπείσουν, αλλά εκείνος ήταν αποφασισμένος και αναχώρησε για τις πλαγιές του βουνού. Την άνοιξη ο καλόγερος δεν εμφανίστηκε και οι χωρικοί, αναζητώντας τον, τον βρήκαν νεκρό. Από τότε, το βουνό ονομάστηκε Καλόγερος.

   Ο χρόνος ίδρυσης της Γρανίτσας και η προέλευση της ονομασίας της δεν είναι γνωστά. Ο αείμνηστος Πάνος Βασιλείου αναφέρει ότι η Γρανίτσα κτίστηκε στα Βυζαντινά χρόνια από κάποιον με το επώνυμο Γρανίτσας, επώνυμο από τα βασικά του χωριου έως σήμερα.

   Στις αρχές του 20ου αιώνα συνέβησαν δύο σπουδαία γεγονότα. Μια πρωτοφανής πλημμύρα το 1910 και ένας μεγάλος σεισμός το 1917. Η πλημμύρα προήλθε από πολυήμερη συνεχόμενη μεγάλη βροχόπτωση η οποία είχε σαν αποτέλεσμα την κατάρρευση της βορειοδυτικής πλευράς του Καλόγερου, προς την περιοχή Μπαλτενήσι και η οποία στο διάβα της παρέσυρε τα πάντα. Έτσι η κοίτη του ποταμού πλημμύρισε και η ορμή του νερού κατέφαγε τα κτήματα που βρίσκονταν δεξιά και αριστερά της. Ήταν πράγματι ένα μεγάλο πλήγμα για τη γεωργική παραγωγή του χωριου, η οποία μειώθηκε αισθητά. Το δεύτερο γεγονός, μικρότερο στη σημασία του ήταν ο σεισμός του 1917. Γκρέμισε ή κατέστησε ετοιμόρροπα πολλά σπίτια, που χρειάστηκαν ανοικοδόμηση ή επισκευή. Το χωριο επηρεάστηκε και από το σεισμό τού 1963, που έπληξε όλη την Ευρυτανία.

   Μέχρι τη δεκαετία του 1960 το χωριό αποτελούνταν από τρείς κύριους συνοικισμούς. Το κυρίως χωριό με 275 κατοίκους, την Κάτω Ποταμιά με 340 κατοίκους και την άνω Ποταμιά με 273 κατοίκους. Σήμερα ο οικισμός της Άνω Ποταμιάς έχει εντελώς ερημωθεί. Οι κάτοικοί της έχουν μεταφερθεί στο χωριό. Η Κάτω Ποταμιά έχει λίγους κατοίκους, διαθέτει νερόμυλο που ανακαινίστηκε και λειτουργεί, διατηρεί δύο παραδοσιακά καφενεία κοντά στο νερόμυλο και μετά τις τελευταίες παρεμβάσεις εμφανίζει ζωηρό τουριστικό ενδιαφέρον.

   Επί τουρκοκρατίας, στη Γρανίτσα υπήρχαν 17 εκκλησίες και το μοναστήρι της Παναγίας με 13 κελιά, τα οποία μετά το 1895 κατέρρευσαν . Στη θέση του σήμερα βρίσκεται ο Ι.Ν. του Προφήτη Ηλία.

   Κατά τον ιερό απελευθερωτικό αγώνα του 1821, ιδιαίτερα διακρίθηκαν οι αδελφοί Νικόλαος και Βασίλειος Γρανίτσας του Ανδρέα και ο Ιωάννης Μηλιάς.

   Η Γρανίτσα, με το σχέδιο και νόμο Καποδίστρια ήταν πρωτεύουσα του δήμου Απεραντίων. Με το νόμο Καλλικράτη, οι πρώην δήμοι Αγράφων, Απεραντίων, Ασπροποτάμου, Βίνιανης συνενώθηκαν στο νέο Δήμο Αγράφων, του οποίου ως πρωτεύουσα ορίσθηκε το Κερασοχώρι.

   Το έδαφος της Γρανίτσας είναι ορεινό και γι’ αυτό οι κάτοικοί της ασχολούνταν με την αγροκτηνοτροφία. Στις αρχές της δεκαετίας του ΄60 παράγονταν 12000 κιλά καλαμπόκι, 5000 κιλά σιτάρι και πολλά κτηνοτροφικά προϊόντα από τα 3000 περίπου αιγοπρόβατα.

   Το χωριό μας ανέδειξε πολλούς και σπουδαίους ανθρώπους. Κυριότεροι είναι οι λογοτέχνες Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Στέφανος Γρανίτσας, Δημοσθένης Γούλας, Μιχάλης Σταφυλάς, Παντελής Αναστασιάδης, Μιχάλης Αναστασιάδης και Όλγα Α. Πλαστήρα, οι λαϊκοί ζωγράφοι Χρήστος Καγκαράς και Λευτέρης Θεοδώρου, οι γιατροί Λεωνίδας Μανωλίδης, Ξενοφώντας Οικονόμου, Παντελής Μανωλίδης, Φώντας Οικονόμου, Γιάννης Γκούρας. Ακόμα, ο υφηγητής Πανεπ. Αθηνών Ανδρέας Γρανίτσας, ο στρατηγός Ιωάννης Κωνσταντίνου, ο συνταγματάρχης χωροφυλακής Δημήτριος Γιαννόπουλος, ο εισαγγελέας Εφετών Νικόλαος Γρανίτσας, ο δημοσιογράφος Σπύρος Γρανίτσας, ο δικηγόρος Αλέξανδρος Οικονόμου, ο ειρηνοδίκης Ανδρέας Γρανίτσας, ο δάσκαλος Ανδρέας Πλαστήρας, ο αστυνομικοί Παντελής Τόλης και Νικόλαος Καγκαράς, και ο ηθοποιός Δημήτρης Κωνσταντίνου.

   Η σημερινή εικόνα της Γρανίτσας είναι εντελώς διαφορετική. Σήμερα στο χωριό εδρεύουν Γυμνάσιο, Λύκειο, Αστυνομικός Σταθμός, Ιατρείο, Υπηρεσίες ΔΕΗ, ΕΛΤΑ, πλήρες Νηπιαγωγείο και δημοτικό Σχολείο. Ακόμα λειτουργεί Πολιτιστικό Κέντρο, με την ευθύνη της Αδελφότητας Γρανιτσιωτών, καθώς και πολλά καταστήματα όπως, ψιλικών, εστιατορίων, 1 μπάρ, 1 σούπερ μάρκετ,3 παραδοσιακά καφενεία, 1 κρεοπωλείο και 1 πολυτελές ξενοδοχείο. Ακόμα, στην Πλατεία και στους γύρω χώρους υπάρχουν οι ανδριάντες των Ζαχαρία Παπαντωνίου, Στέφανου Γρανίτσα, Δημοσθένη Γούλα και Ιωάννη Κωνσταντίνου.

Σήμερα λοιπόν, η Γρανίτσα, αν και απομακρυσμένη από τα κέντρα λήψης αποφάσεων, παραμένει ένα κεφαλοχώρι που διαθέτει όλες σχεδόν τις απαραίτητες υπηρεσίες και υποδομές και μπορεί να ικανοποιήσει άνετα τον κάθε επισκέπτη της.

Ο Απεράντιος και τα χωριά του

 Η περιοχή τού Απεράντιου ονομάστηκε έτσι επειδή, κατά την κρατούσα άποψη, συμπίπτει με την περιοχή που ονομαζόταν «Απεραντία» στα αρχαία χρόνια. Το ανατολικό της σύνορο είναι η οροσειρά των Δυτικών Αγράφων και το δυτικό η κοίτη τού Αχελώου, ενώ βόρεια σημαίνεται από το ύψωμα «Τσούκα» των Λεπιανών και νότια από τον ποταμό Αγραφιώτη. Το κλίμα της ήταν ηπειρωτικό – ορεινό, με δροσερά καλοκαίρια και πολύ ψυχρούς χειμώνες, έως και τη δεκαετία τού 1950, που ο ταμιευτήρας των Κρεμαστών επηρέασε καθοριστικά το κλίμα όλων των γύρω περιοχών και σκέπασε ένα από τα χωριά της, την παλιά Σιβίστα. Πρωτύτερα, οι κάτοικοι αστειεύονταν, λέγοντας ότι το χειμώνα η περιοχή ήταν, πράγματι, «απεραντή», δηλ. δεν περνούνταν με τα τότε μέσα μετακίνησης. Τώρα, βέβαια, το κλίμα είναι αρκετά ηπιότερο και τα πλούσια τρεχούμενα νερά τού τόπου το ευνοούν ακόμη περισσότερο.

 

Ο πρώην (ενεργός έως και τη διοικητική διαίρεση «Καποδίστριας») Δήμος Απεραντίων είχε έδρα τη Γρανίτσα και αποτελούνταν από τα χωριά Βούλπη, Λημέρι, Γρανίτσα, Βελαώρα (ή Βαλαώρα), Τοπόλιανα, Λιθοχώρι και τους οικισμούς τής παλαιάς Σιβίστας, Χρύσοβα και Πρατοβούνι. Κάθε χωριό έχει την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του και την ιστορία του: η Γρανίτσα με τη λογοτεχνική και καλλιτεχνική της παράδοση, τα Τοπόλιανα με την ευστροφία, την ετοιμολογία και σατιρική δεινότητα των κατοίκων του, των λεγόμενων «Ντάληδων», το Λημέρι, που από «Κόνιαβη» μετονομάστηκε έτσι επειδή αποτελούσε το κατ’ εξοχήν λημέρι τού οπλαρχηγού Κατσαντώνη, η Βελαώρα με τα - προχριστιανικά - 'κάστρα' της και τα κατάλοιπα των εργαστηρίων τής ακμής της, καθώς και με τον ιδιαίτερο γεωλογικό σχηματισμό από όρθιους απότομους βράχους, οι οικισμοί τής Σιβίστας με το βυθισμένο χωριό και τη θέα στη λίμνη Κρεμαστών, το Λιθοχώρι, μοιρασμένο στους 4 συνοικισμούς του, με τους κτηνοτρόφους τής υψηλότερης κορυφής των Δυτικών Αγράφων, τη Φτέρη, η Βούλπη, επίσης με 'κάστρο', χτισμένη σε στρατηγικό σημείο επάνω σε υψηλή λοφογραμμή, να εποπτεύει μεγάλες εκτάσεις εκατέρωθεν.

 

 

Οι Γρανιτσιώτες

Οι Γρανιτσιώτες είναι χαρακτηριστικοί Απεράντιοι, προερχόμενοι είτε από παλιές οικογένειες τού χωριού είτε από κάποιον από τους 3 συνοικισμούς του (Άνω και Κάτω Ποταμιά και Αρμάμπελα). Συνδυάζουν την λογοτεχνική και καλλιτεχνική κληρονομιά τής Γρανίτσας με την ευστροφία και σατιρική δεινότητα των 'Ντάληδων', αλλά και με την ανάπαυση και έμπνευση τού μυαλού που προκαλεί αυτή η εκπληκτική θέα από τη Γρανίτσα. Άνθρωποι εγκάρδιοι και φιλόξενοι, που προσεγγίζουν με ειλικρινή φιλική διάθεση τον επισκέπτη, που το πρώτο που θα του συμβεί στο χωριό είναι το κέρασμα που θα λάβει από τους κατοίκους του. Οι κάτοικοι τού χωριού δε φεύγουν εύκολα από αυτό ενώ αυτοί που ζουν και εργάζονται στις μεγάλες πόλεις χαρακτηρίζονται από έντονη έλξη και αγάπη προς το χωριό τους και τον τόπο τους γενικότερα, τον οποίο επισκέπτονται οπωσδήποτε σε κάθε ευκαιρία, παρά τη μακρινή και κουραστική διαδρομή. Άνθρωποι εξωστρεφείς και κοινωνικοί, σχηματίζουν εύκολα παρέες που συναγωνίζονται σε ευστροφία και ταχύτητα στην ετοιμολογία, στη σατιρική, στην ευστοχία των απόψεων και των κρίσεών τους, αλλά και στην ... τράπουλα, ενώ είναι συχνές οι παρέες που παίζουν και τραγουδούν δημοτικά κληρονομημένα από πάππου προς πάππου, γνωστά μόνο στη στενή μελωδική παράδοση του τόπου τους.

Στοιχεία επικοινωνίας

Η Αδελφότητα Γρανιτσιωτών στεγάζεται σε αίθουσα πολλαπλών χρήσεων στο εσωτερικό τής πλατείας Νικολαΐδη, στον Καρέα (Τ.Κ. 16233) του Βύρωνα, έπειτα από ευγενική παραχώρηση του πρώην δημάρχου Βύρωνα Νίκου Χαρδαλιά. Η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μας είναι η info@engranitsi.gr και ελέγχεται καθημερινά. Πρόεδρος τού παρόντος Δ.Σ. είναι ο Αλέξης Καρδαμπίκης και τα στοιχεία επικοινωνίας του είναι: τηλέφωνο κινητό 6937430382 και διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου alexis1kardabikis@gmail.com.

 

 

Γρανιτσιώτες αστοί

Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, οι Γρανιτσιώτες που κατοικούν και εργάζονται μόνιμα στις μεγάλες πόλεις είναι πάρα πολλοί. Αρκετοί από αυτούς είναι επιτυχημένοι στο πεδίο δραστηριοποίησής τους και αρκετοί έχουν ενστερνιστεί επιτυχώς τα χαρακτηριστικά τού αστού. Πολύ λίγοι όμως έχουν αραιές σχέσεις με το χωριό και με τους συγχωριανούς τους. Οι περισσότεροι έχουν ισχυρό ενδιαφέρον για το χωριό τους και τον τόπο καταγωγής τους, καθώς και για τους ανθρώπους του. Οι αποδείξεις είναι οι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους, τα ενεργά μέλη τής Αδελφότητας και ο μεγάλος αριθμός αυτών που αψηφούν το πολύωρο ταξίδι και τον καιρό και επισκέπτονται συχνά το χωριό.

Κάλεσμα επισκεπτών

Η Γρανίτσα και ο Απεράντιος είναι πολύ όμορφο και φιλόξενο μέρος. Ο επισκέπτης βιώνει ήδη από τη διαδρομή προς το χωριό την απομάκρυνση από κάθε είδους επήρεια τού τρόπου ζωής των αστικών κέντρων και την προσέγγιση στον τρόπο ζωής τού βουνού. Η – έστω ολιγοήμερη – διαμονή στο χωριό είναι αρκετή για να δώσει πλούσιες εμπειρίες και εικόνες που θα μείνουν στη μνήμη για πάντα. Η Γρανίτσα παρουσιάζει κάθε εποχή τού χρόνου και διαφορετική εικόνα και ο επισκέπτης θα αποκομίσει την εντύπωση ενός μέρους που ζει στη δική του πραγματικότητα.