Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Written by Super User. Posted in Το χωριο μας - άνθρωποι - ΖαχΠαπαντ

ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ

Για την καταγωγή του Ζαχαρία Παπαντωνίου έχουν γραφεί πάρα πολλά, αφού όλοι σχεδόν ασχολήθηκαν με το θέμα αυτό. Αξιοπρόσεχτες πάντως είναι οι εκδοχές που διατυπώνονται από τον Απεράντιο Θωμά Τσέτσο στο βιβλίο του «ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ – ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ», και του Μιχάλη Σταφυλά στο βιβλίο του «ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ – ΤΑ ΘΕΙΑ ΔΩΡΑ ΤΩΝ ΕΜΠΝΕΥΣΕΩΝ ΤΟΥ». Ενώ με πρώτη ανάγνωση και οι δύο εκδοχές φαντάζουν εκ διαμέτρου αντίθετες, στην πραγματικότητα η μία περίπτωση είναι συνέχεια της άλλης.

Ο Θωμάς Τσέτσος αναφέρεται στην καταγωγή του Ζαχαρία Παπαντωνίου και με πολύ συγκεκριμένα στοιχεία καταδεικνύει ότι κατάγεται από το χωριό Ζαρέτσι (Κρυοπηγή) των Θεσσαλικών Αγράφων. Από το χωριό αυτό για λόγους προφανώς ασφαλείας της οικογένειάς του ο παπα-Αντώνης Μήτσιος, προπάππος του Ζαχαρία Παπαντωνίου, μετά από πολλές περιπέτειες, έφτασε στο Νέο Αργύρι, όπου και εγκαταστάθηκε. Ένα από τα παιδιά του παπα-Αντώνη, ο Χρήστος, εγκαταστάθηκε στη Γρανίτσα και απέκτησε δύο παιδιά, τον Γεώργιο που έγινε παπάς στο χωριό και το Λάμπρο που σπούδασε δάσκαλος και υπήρξε ο πατέρας του Ζαχαρία Παπαντωνίου. Το επώνυμο Παπαντώνης και αργότερα Παπαντωνίου το πήραν από τον ιερέα παπα-Αντώνη Μήτσιο που ήρθε, όπως προαναφέραμε, πρώτος στο Νέο Αργύρι.

Ο Μιχάλης Σταφυλάς αρχίζει τη διήγησή του από τη στιγμή που ο Λάμπρος Παπαντωνίου, πατέρας του Ζαχαρία, έρχεται στο Καρπενήσι και στη συνέχεια διορίζεται δάσκαλος στη Γρανίτσα. Αρχίζει δηλαδή ο Μιχάλης Σταφυλάς από το σημείο που σταματά ο Θωμάς Τσέτσος. Οι δύο περιπτώσεις λοιπόν δεν συμπίπτουν χρονικά αλλά, όπως προαναφέραμε, η μία συμπληρώνει την άλλη.

Επειδή και οι δύο περιπτώσεις, όπως προανέφερα, είναι εξίσου τεκμηριωμένες με αδιάσειστα και επίσημα στοιχεία, θέλω να πιστεύω ότι αναφέρονται στο ίδιο πρόσωπο, η κάθε μία, όμως σε διαφορετική χρονική περίοδο. Πιστεύω δηλαδή, και αυτό είναι εντελώς προσωπική μου άποψη, ότι από τη μελέτη και την αντιπαραβολή των στοιχείων αυτών, συμπεραίνεται ότι ο Λάμπρος Παπαντωνίου, αφού σπούδασε και έλαβε το πτυχίο του δημοδιδασκάλου, διορίστηκε και αρκετά χρόνια δίδαξε σε σχολεία εκτός Ευρυτανίας. Μάλιστα στο χρονικό αυτό διάστημα παντρεύτηκε και απέκτησε και ένα παιδί, το μικρό Χαρίλαο. Κατά τη δική μου προσωπική εκτίμηση προφανώς διορίστηκε σε κάποιο ελληνικό σχολείο στη Ρωσία, από όπου το 1972 επέστρεψε στην Ελλάδα για να αποφύγει μεγάλη επιδημία που είχε ξεσπάσει τότε στην περιοχή. Βέβαια είχε προηγηθεί ο γάμος του με την κόρη του συμβολαιογράφου Καρπενησίου Ηλιόκαυτου και παντρεμένος πλέον αναχώρησε για την περιοχή της Ρωσίας. Όταν αποφάσισε να επιστρέψει στην Ελλάδα, κατέφυγε στο Καρπενήσι, γιατί εκεί βρισκόταν οι συγγενείς της γυναίκας του Ελένης. Άλλωστε, από κανένα γραπτό κείμενο της εποχής εκείνης δεν επιβεβαιώνεται η διαδρομή του, ως δασκάλου, από τη λήψη του πτυχίου του μέχρι που έφτασε, όπως προαναφέραμε, στο Καρπενήσι. Το γεγονός ότι ήταν παντρεμένος με ένα μικρό παιδί σημαίνει ότι ήταν κάποιας ηλικίας και ότι για κάποια χρόνια, άγνωστο πόσα, υπηρέτησε ως δάσκαλος σε κάποια άλλη περιοχή. Βέβαια, το ότι προτίμησε τη Γρανίτσα από οποιοδήποτε άλλο μέρος της Ευρυτανίας, υποδηλώνει το ενδιαφέρον του να γυρίσει κοντά στους δικούς του και την πατρική του οικογένεια.

Στη Γρανίτσα λοιπόν, όπου είχε τοποθετηθεί ως δάσκαλος η γυναίκα του Ελένη, έμεινε σε ενδιαφέρουσα και όταν ήρθε ο καιρός να γεννήσει, πήγε στο Καρπενήσι, στους δικούς της για να είναι την ώρα του τοκετού κοντά στους γιατρούς. Το 1877 στις 2 Φεβρουαρίου γεννήθηκε ο Ζαχαρίας στο σπίτι των Γ. και β. Φαρμακίδη. Αυτό προκύπτει και από επιστολή του Γ. Φαρμακίδη αλλά και από ιδιόγραφη κάρτα του ίδιου του Ζαχαρία Παπαντωνίου που έστειλε στον Γ. Φαρμακίδη και στην οποία έλεγε σκωπτικά: «Χαιρετίσματα από τη μητέρα σου και τον αειθαλή πατέρα σου. Επήγα και είδα το σπίτι σου, όπου έκαμα το λάθος να γεννηθώ».

Μετά από λίγες μέρες, η μητέρα με το νεογέννητο επέστρεψαν στη Γρανίτσα, όπου η οικογένεια του Λάμπρου παρέμεινε για αρκετά χρόνια. Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου φέρεται εγγεγραμμένος στο μητρώο Αρρένων του Δήμου Απεραντίων με αύξοντα αριθμό 1460. Αργότερα, με αίτησή του προς το Υπουργείο Εσωτερικών με ημερομηνία 30-05-1938, ώριμος πια, ζήτησε την εγγραφή του στα μητρώα αρρένων Γρανίτσας. Πρέπει να σημειώσουμε επίσης ότι κατά την εποχή που ο Λάμπρος υπηρετούσε στη Γρανίτσα, ανακηρύχτηκε άγιος ο Νεομάρτυς Μιχαήλ και τότε γράφτηκε από τον ίδιο το γνωστό Απολυτίκιο του Αγίου «των Αγράφων τον γόνον και Ελλάδος αγλάισμα…..», καθώς και το δοξαστικό των Αίνων.

Η οικογένεια του Λάμπρου Παπαντωνίου είχε 4 παιδιά, τον Χαρίλαο, το Θανάση, τη Σοφία και το Ζαχαρία. Από τη Γρανίτσα έφυγε το 1890 και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα όταν ο Ζαχαρίας ήταν 13 ετών. Τελείωσε το Γυμνάσιο και γράφτηκε στην ιατρική, την οποία δεν τελείωσε ποτέ γιατί τον είχε απορροφήσει η δημοσιογραφία. Από το 1893 συνεργάζεται με την Ακρόπολη του Βασίλη Γαβριηλίδη και παίζει ως ερασιτέχνης ηθοποιός στο θέατρο Αθήναιον. Δημοσιεύει το πρώτο του διήγημα ο ΨΩΜΑΣ. Το 1897 συγκλονίζεται από την Ελληνική ήττα και γράφει τα ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. Τρία χρόνια αργότερα γίνεται αρχισυντάκτης στο ΣΚΡΙΠ μέχρι το 1905. Παράλληλα ο αδελφός του ο Θανάσης παρουσιάζει έντονα ψυχολογικά προβλήματα. Το 1906 δημοσιογραφεί στο ΧΡΟΝΟ και στο ΕΜΠΡΟΣ.

Το 1908 γίνεται ανταποκριτής της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ στο Παρίσι. Πολύ σύντομα όμως ο διευθυντής του σταματάει να τον πληρώνει και αρρωσταίνει, αλλά ευτυχώς τον συντηρεί ο Σωτήρης Σκύπης. Την εποχή αυτή στέλνει τα Παρισινά Γράμματα που αξιολογήθηκαν πολύ σημαντικά.

Από το Παρίσι γυρίζει το 1911 και μετά ένα χρόνο συνδέεται με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, μέσω του Στέφανου Γρανίτσα και διορίζεται νομάρχης. Το 1914, ως νομάρχης Μεσσηνίας, βραβεύεται σε κρατικό διαγωνισμό ποίησης. Το 1916, ως νομάρχης Λακωνίας, απαγορεύει το ανάθεμα των ιερωμένων κατά του Ελευθερίου Βενιζέλου και παραπέμπεται σε δίκη.

Την επόμενη χρονιά (1917) πεθαίνει ο πατέρας του, αν και πολλοί είπαν ότι αυτοκτόνησε. Το 1918 κυκλοφόρησαν τα ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ και ο ίδιος διορίζεται διευθυντής στην Εθνική Πινακοθήκη. Την επόμενη χρονιά αυτοκτονεί ο αδελφός του ο Θανάσης και ο ίδιος συμμετέχει στη συγγραφή του βιβλίου ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙ ΜΕ ΤΟΝ ΗΛΙΟ. Ακολουθεί η έκδοση της ποιητικής του συλλογής ΤΑ ΧΕΛΙΔΟΝΙΑ αφιερωμένη στη μνήμη του αδελφού του. Στις εκλογές της ίδιας χρονιάς επικράτησαν οι αντιβενιζελικοί και στην Πλατεία Συντάγματος καίγονται τα ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ ως αντεθνικά και αντιθρησκευτικά.

Το 1923 κυκλοφόρησαν οι ΠΕΖΟΙ ΡΥΘΜΟΙ και του απονέμεται το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και τεχνών. Ακολουθεί η κυκλοφορία των ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ και το ανέβασμα στη σκηνή Κοτοπούλη, του θεατρικού του έργου Ο ΟΡΚΟΣ ΤΟΥ ΠΕΘΑΜΕΝΟΥ το οποίο σημειώνει παταγώδη αποτυχία. Επανέρχεται ο Βενιζέλος και ξαναγυρνούν τα ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ. Το 1934 πεθαίνει ο αδελφός του ο Χαρίλαος και μέχρι το 1938 που εκλέγεται ακαδημαϊκός εκδίδει τα έργα, ΠΑΙΔΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ, ΘΕΙΑ ΔΩΡΑ, Ο ΟΘΩΝ ΚΑΙ Η ΡΩΜΑΙΚΗ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ, ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ, ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΡΥΘΜΟΣ και ΘΗΣΙΑ. Κατά την εκλογή του ως Ακαδημαϊκού, εκφωνεί τον εναρκτήριο λόγο του για τον Θεοτοκόπουλο στη δημοτική. Για πρώτη φορά ακούγεται στην αίθουσα του Ιδρύματος η δημοτική γλώσσα.

Πρώτη Φλεβάρη 1940, πεθαίνει μέσα στο τραμ, ενώ πήγαινε στην Ακαδημία, σε ηλικία 63 ετών.

Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου ήταν ένας ευαίσθητος, άμεσος και αληθινός στη σκέψη και στις πράξεις του άνθρωπος. Διακρινόταν για τις απόλυτα ρεαλιστικές ηθικές του αξίες και γι΄αυτό όλα τα γραπτά του είναι διαχρονικά και αγγίζουν τις ευαισθησίες όλων των κοινωνικών στρωμάτων. Η αγάπη του είναι ίδια προς τα φυτά, τα ζώα, τη φύση και προ παντός στα παιδιά. Μεγάλο ευτύχημα για τα παιδιά ήταν το αναγνωστικό του ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ. Ήταν το καλλίτερο και περιεκτικότερο στην ιστορία των νεοελληνικών αναγνωστικών και εξακολουθεί ακόμα να είναι. Πολλές από τις εικόνες και τις σκηνές που περιγράφονται στο βιβλίο αυτό έχουν να κάνουν με βιώματα που κουβαλούσε μαζί του από τη ζωή του στη Γρανίτσα. Σε πολλά από τα ποιήματά του και τα έργα του αναφέρεται στη Ρούμελη και το Καρπενήσι, υμνώντας τα ψηλά βουνά και τις φυσικές τους ομορφιές για τα οποία ποτέ δεν έκρυψε την κρυφή του λαχτάρα.

ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ

 ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΑΝΤΡΕΑ

 Και τάχα δεν μπορούσαν να είναι κι’ αυτοί εκεί ψηλά;

 Πολλές φορές ο δάσκαλος τούς είχε πει στο μάθημα πως τα παιδιά που είναι στην τελευταία τάξη τού ελληνικού μπορούν να πάνε μόνα τους στο βουνό. Πως, άμα έχουν θάρρος και πειθαρχία, μπορούν να κατοικήσουν μόνα τους εκεί ένα-δυο μήνες. Φτάνει να έχουν την άδεια του πατέρα τους, την κατοικία και την τροφή.

«Πόσα πράματα» τους είπε, «θα μάθετε όταν πάτε τόσο ψηλά! Ούτε το βιβλίο μπορεί να σας τα πει, ούτε εγώ». Κι’ έφυγε για την πατρίδα του, για να περάσει τις διακοπές. Ήταν βέβαιος πως, άμα θέλουν τα παιδιά, θα το κατορθώσουν.

ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ

 ΑΣΤΡΑ, ΓΡΥΛΛΟΙ ΚΑΙ ΚΟΥΔΟΥΝΙΑ

Κι έξαφνα ένα πράσινο άστρο, σα να ήταν πολύ χαρούμενο, άναψε, χύθηκε ανάμεσα στ' άλλα και χάθηκε.

Τί ωραία νύχτα.

Ο Φάνης ένιωσε ψύχρα και μπήκε μέσα να πλαγιάσει. Μα και σκεπασμένος έβλεπε την αστροφεγγιά.

Τού φαίνονταν όλα εκείνα τ' άστρα δικά του. Κανένας από τους άλλους δεν τα είχε δει.

Αποκοιμήθηκε ακούγοντας τα κουδούνια.

 

ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ

 Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΥΡΝΑΡΙ

Ο πεύκος, λένε, την ώρα που έπεφτε τον καταράστηκε. Και σαν είχε την κατάρα τού πεύκου, δεν μπορούσε ο Γιάννης να βγει ποτέ από τον κάμπο. Γιατί τα δέντρα, βλέποντάς τον, περπατούσαν κι έφευγαν. Κι ο λόγγος όλο τραβούσε μακριά. Κι ο Γιάννης όλο απόμενε στα ξερολίβαδα.

 

ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ

ΤΟ ΓΕΡΑΚΙ

Το πρωί τα βρήκαν όλα όπως τ’ αφήκαν. Το γεράκι ήταν στην ίδια θέση. Η τροφή του στην ίδια. Απ’ το νερό δεν έλειπε σταγόνα. Τίποτα δεν άγγιξε, τίποτα δε χρωστούσε στους ανθρώπους. Κρατούσε μόνο το θυμό και τη μοναξιά, ό,τι ήταν δικό του. Κάθε συμβιβασμό με τον εχθρό του τον αρνήθηκε και τού πέταξε κατά πρόσωπο την επιείκεια. Ακίνητο στη θέση του, έτσι όπως ήταν χτες, σφίγγοντας τον πόνο του, για να μην πέση στην τάξη εκείνων που παραπονιούνται και να μην το λυπηθή κανένας, διατηρούσε στα καθαρά στρογγυλά του μάτια και στην ατσάλινη δαγκάνα του το κυριαρχικό μεγαλείο των πουλιών που φέρνουν τον όλεθρο. Κ’ ενώ κρατιόταν τέτοιο, έβγαινεν από το σώμα του η μυρουδιά τής πληγής που αρχίζει να σαπίζη.

ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ

Ο Κ. ΤΜΗΜΑΤΑΡΧΗΣ ΕΡΧΕΤΑΙ

Και τότε ο Κουτσόπετρος  τέντωσε πάρα πολύ τη βαθιά ζαρωματιά που είχε στο στόμα, την πικρότητα αυτή και την αγαθή μαζί έκφραση που έδωσαν στη λεπτή του μάσκα η γραφειοκρατία μαζί κ’ η πείρα τού κόσμου. Έσκυψεν απ’ το παράθυρο και ξαναείδε τους ανθρώπους... Νά ‘τους! Τρέχουν και σήμερα σαν τρελλοί, κυνηγώντας υποθέσεις που δε θάφτανεν η ζωή των να τις τελειώσουν! Ασθματικοί γέροι πολιτευόμενοι με σφυριχτό στους βρόγχους ανεβαίνουν την κοπιαστική σκάλα τού υπουργείου, για να καταδιώξουν τον πολιτικό των αντίπαλο. Υπάλληλος υπονομεύει τον υπάλληλο με τόση σπάνια τέχνη, ώστε θα ήταν σπουδαίος εφευρέτης, αν αυτή τη δύναμη τη χρησιμοποιούσεν αλλού, για να ωφελήση ανθρώπους. Σε κάθε βήμα ο Κουτσόπετρος είδε και μια επίθεση, σε κάθε φιλοδοξία μια παγίδα, σε κάθε γνώση και σοφία ένα τρόπο για να προδώσουν οι άνθρωποι την αγάπη και το έλεος. Ας έρχονται συμφορήσεις, ας γίνεται ένας παντοδύναμος άνθρωπος μηδενικό αμέσως, ας σέρνονται πόδια.

ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ

 Η ΘΥΣΙΑ

Μα η ελιά, που άνθιζε και κάρπιζε μαζί, γιατ’ ήταν ακόμα καλοκαίρι, φύσηξε γύρω στη γριά ένα απ’ τα βαθύτερα χάδια που μπορεί να δώσει η ψυχή δέντρου σε αδικημένο, γιατί η ελιά τη γνώριζε χρόνια, μαθές, τη θειά Μαρίτσα, κι αφού τα γαλάζια της κλαριά πήραν στο φως τού ήλιου μεγάλες ασημένιες αναλαμπές, ράντισαν τη γριά με ανέγγιχτο άσπρο λουλούδι, ψιλό πράσινο καρπό κι ανάλαφρα φύλλα. Τότε τής φάνηκε τής θειά Μαρίτσας πως την αρρεβωνιάζουν, λέει..., κάτι τέτοιο. Τής φάνηκε πως δε θα γυρίσει ποτέ στις κατσαρόλες και στην πατσαβούρα. Τα παράθυρα των σπιτιών κλείσανε και δεν την κοίταζαν. Οι καμινάδες χάσανε την κουσκουσουριά τους. Τα μπαλκόνια πέσανε. Τα μάτια, οι μύτες, τα δόντια, που την περιγελούσαν, αφανίστηκαν. Δεν έμειναν, λέει, στον ουρανό, παρά τα σύννεφα, πέρα, σύννεφα στρογγυλά, αργοτάξιδα, σύννεφα χιόνι, συνοδεία ξεκινημένη, που περπατούσε για να φτάσει, χωρίς άλλο, στο θρόνο τού Κυρίου....

Στοιχεία επικοινωνίας

Η Αδελφότητα Γρανιτσιωτών στεγάζεται σε αίθουσα πολλαπλών χρήσεων στο εσωτερικό τής πλατείας Νικολαΐδη, στον Καρέα (Τ.Κ. 16233) του Βύρωνα, έπειτα από ευγενική παραχώρηση του πρώην δημάρχου Βύρωνα Νίκου Χαρδαλιά. Η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μας είναι η info@engranitsi.gr και ελέγχεται καθημερινά. Τα τηλέφωνα των μελών τού παρόντος Δ.Σ. φαίνονται στην συνημμένη εικόνα.